​1. MÖ 1000'LER — ÇİNKO KULLANIMININ İLK İZLERİ

MÖ 1000 – MÖ 500

Galvaniz doğrudan bu tarihlerde başlamış değildir; ancak galvanizin temel metali olan çinkonun insanlık tarafından çok eski dönemlerden beri kullanıldığı bilinmektedir.

Bakır-çinko alaşımı olan pirinç (brass), en azından MÖ 10. yüzyıla kadar uzanan örneklere sahiptir.

Bu dönemlerde insanlar çinkoyu çoğunlukla bağımsız metal olarak değil, bakır ile alaşım oluşturan bir bileşen olarak kullanıyordu. (galvanizing.org.uk)

Teknik önemi

Bu dönem, galvaniz tarihinin doğrudan başlangıcı değil; çinko metalurjisinin temellerinin oluştuğu dönemdir.

​

2. MS 79 — ROMA DÖNEMİ

MS 79

Amerikan Galvanizers Association'ın tarihçesine göre galvaniz tarihinin başlangıç noktalarından biri, MS 79'a kadar uzanan çinko kullanım kayıtlarıdır. (American Galvanizers Association)

Bu tarih özellikle Roma dönemindeki metal kullanımının önemini gösterir.

Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir:

MS 79'daki çinko kullanımı, bugünkü anlamda sıcak daldırma galvaniz değildir.

Bu nedenle "MS 79'da galvaniz icat edildi" demek teknik olarak doğru olmaz.

​

3. MS 500 — HİNDİSTAN

Yaklaşık MS 500

​

Hindistan'da yazılmış Charaka Samhita adlı tıbbi metinde oksitlenmiş bir metalden oluşan ve "pushpanjan" olarak adlandırılan bir madde tarif edilir.

Bu maddenin çinko oksit olduğu düşünülmektedir.

Bu gelişme, çinkonun yalnızca metalurjik değil, kimyasal özelliklerinin de çok eski dönemlerde bilindiğini göstermektedir. (galvanizing.org.uk)

​

4. 17. YÜZYIL — ÇİN'DE ÇİNKO ÜRETİMİ

1600'LER

Çinko üretim teknolojileri Hindistan'dan Çin'e doğru yayıldı.

Çin, sonraki dönemlerde çinko üretiminde önemli merkezlerden biri haline geldi.

Bu gelişme çok önemlidir çünkü:

Çinko üretimi → çinko metalinin erişilebilirliği → çinko kaplama teknolojilerinin gelişmesi

şeklinde bir teknolojik zincir oluşturdu. (galvanizing.org.uk)

​

5. 1742 — SICAK DALDIRMA GALVANİZİN GERÇEK BAŞLANGICI

1742 – P. J. Malouin

Galvaniz tarihindeki en önemli tarihlerden biridir.

Fransız kimyager Paul-Jacques Malouin (P. J. Malouin), Fransa Kraliyet Bilimler Akademisi'ne yaptığı sunumda:

 

Demirin erimiş çinko içerisine daldırılarak çinko ile kaplanabileceğini

gösterdi.

Bu çalışma, bugün bildiğimiz sıcak daldırma galvaniz (Hot-Dip Galvanizing) teknolojisinin tarihsel başlangıç noktası olarak kabul edilir. (galvanizing.org.uk)

1742'de yapılan işlem

Temel fikir:

Demir → erimiş çinko banyosu → yüzeyde çinko kaplama

Bugünkü proses kadar kontrollü değildi.

Fakat temel prensip şaşırtıcı biçimde günümüzdeki sıcak daldırma galvanizle aynıdır.

​

6. 1743 — AVRUPA'DA ÇİNKO ÜRETİMİ

1743 – Bristol, İngiltere

İlk Avrupa çinko ergitme tesislerinden biri Bristol'da kurulmuştur.

Bu gelişme galvaniz endüstrisinin geleceği açısından kritik önem taşıdı.

Çünkü galvaniz için gereken temel hammadde:

ÇİNKO

daha yüksek miktarlarda üretilebilir hale gelmeye başladı. (galvanizing.org.uk)

​

7. 1770–1780 — GALVANİK FENOMENİN KEŞFİ

Luigi Galvani

1780 civarı

İtalyan bilim insanı Luigi Galvani, farklı metallerin temasının elektriksel olaylara yol açabileceğini gösteren ünlü kurbağa bacağı deneylerini gerçekleştirdi.

Burada önemli bir nokta vardır:

"Galvaniz" kelimesinin kökeni Galvani'nin soyadına dayanır.

Ancak Galvani'nin çalışması sıcak daldırma galvaniz prosesini icat ettiği anlamına gelmez. (galvanizing.org.uk)

8. 1800 — VOLTA PİLİ

Alessandro Volta

1800

Alessandro Volta, farklı metaller arasındaki elektriksel potansiyel farkını araştırarak Volta pilini geliştirdi.

Çinko ve gümüş plakaların kullanıldığı bu sistem, elektrokimyasal süreçlerin anlaşılmasında büyük bir dönüm noktası oldu. (galvanizing.org.uk)

Galvaniz açısından önemi

Bu çalışmalar daha sonra şu kavramın anlaşılmasına katkı sağladı:

Çinko + demir + elektrolit → elektrokimyasal hücre

ve bunun sonucunda çinkonun demiri koruyabilmesi.

​

9. 1824 — SİRK HUMPHRY DAVY

1824

Sir Humphry Davy, farklı metallerin elektriksel olarak bağlanıp suya maruz bırakılması halinde metallerden birinin daha hızlı korozyona uğradığını, diğerinin ise korunabildiğini gösterdi. (galvanizing.org.uk)

Bu çalışma galvanizin en önemli özelliklerinden birinin bilimsel temelini oluşturdu:

FEDAKÂR ANOT / KATODİK KORUMA

Çinko, demirden daha aktif olduğu için:

Çinko önce korozyona uğrar → çelik korunur.

Bugünkü galvaniz kaplamanın yalnızca "bariyer kaplama" olmadığını anlamak açısından bu çalışma çok önemlidir.

​

10. 1829 — KOROZYONA KARŞI ÇİNKO'NUN FEDAKÂRLIĞI

1829

Galvaniz tarihinde önemli bir başka isim:

Michael Faraday

Faraday'ın çinko, tuzlu su ve demir/çivi deneyleri, çinkonun fedakâr koruma davranışının anlaşılmasına katkı sağladı. (American Galvanizers Association)

Bu noktadan sonra çinkonun demiri koruma özelliği bilimsel olarak çok daha iyi anlaşılmaya başladı.

11. 1829 — OLUKLU SAC TEKNOLOJİSİ

Aynı yıl İngiltere'de Henry Palmer, oluklu/şekillendirilmiş metal levhalarla ilgili patent aldı.

Bu gelişme daha sonra galvanizli oluklu sacların:

• çatı,

• cephe,

• depo,

• hangar,

• askeri yapı

gibi alanlarda kullanılmasını kolaylaştırdı. (galvanizing.org.uk)

​

12. 1836 — STANISLAS SOREL

GALVANİZİN ENDÜSTRİYEL DÖNÜM NOKTASI

1836

Fransız mühendis ve mucit:

Stanislas Tranquille Modeste Sorel

demirin temizlenmesi ve ardından erimiş çinko içerisine daldırılması esasına dayanan galvanizleme yöntemi için patent sürecini başlattı.

Bu tarih, modern galvaniz endüstrisinin en önemli kilometre taşlarından biridir. (galvanizing.org.uk)

Sorel'in önemli katkısı yalnızca çinkoya daldırmak değildi.

Yüzeyin temizlenmesi ve kaplama öncesi hazırlanması gerektiğini de sistematik şekilde ele aldı.

Bugünkü:

Yağ alma → asitle temizleme → flux → çinko banyosu

mantığının tarihsel temelleri burada görülmeye başlanır.

​

13. 1837 — SOREL PATENTİ

10 Mayıs 1837

Sorel, demirin paslanmaya karşı korunması amacıyla geliştirdiği yöntemin patentini aldı.

Patent, sıcak daldırma yöntemi yanında çinko esaslı boya/kaplama gibi alternatif yöntemleri de kapsıyordu. (Google Patentleri)

Bu nedenle Sorel, modern galvaniz endüstrisinin en önemli öncülerinden biri kabul edilir.

​

14. 1837 — WILLIAM CRAWFORD

Aynı dönemde İngiltere'de:

William Crawford

benzer bir galvanizleme yöntemi için patent aldı.

Dolayısıyla:

1836 → Sorel / Fransa

1837 → Crawford / İngiltere

şeklinde iki önemli patent kilometre taşı bulunmaktadır. (galvanizing.org.uk)

​

15. 1844 — İLK BÜYÜK ENDÜSTRİYEL KULLANIMLAR

1844

Galvanizli oluklu demirin İngiliz Kraliyet Donanması tarafından Pembroke Docks, Wales bölgesinde kullanıldığı kabul edilmektedir.

Bu, galvanizin laboratuvardan çıkıp gerçek mühendislik uygulamalarına geçişinde önemli bir aşamadır. (galvanizing.org.uk)

​

16. 1850 — İNGİLTERE'DE BÜYÜK GALVANİZ ENDÜSTRİSİ

1850

İngiliz galvaniz endüstrisi yılda yaklaşık:

10.000 ton çinko

kullanıyordu.

Bu rakam galvanizin artık deneysel bir yöntem olmaktan çıkıp ticari bir endüstriye dönüştüğünü gösterir. (galvanizing.org.uk)

​

17. 1850–1900 — ELLE DALDIRMA DÖNEMİ

1. yüzyılın ikinci yarısında galvanizleme büyük ölçüde:

İnsan gücü + çinko kazanı + maşa + manuel daldırma

şeklinde gerçekleştiriliyordu.

Çelik veya demir parçalar işçiler tarafından:

1. temizleniyor,

2. flux uygulanıyor,

3. çinko banyosuna daldırılıyor,

4. çıkarılıyor,

5. fazla çinko uzaklaştırılıyordu.

Bu dönem, modern batch galvanizing tesislerinin temelini oluşturdu.

1. yüzyılın sonuna gelindiğinde İngiltere'de demir ve çelik levhaların erimiş çinko banyolarına elle daldırılması yaygın bir uygulamaydı. (Kaplamalı Çelik Tarihi)

​

18. 1870 — ABD'DE İLK GALVANİZ TESİSİ

1870

ABD'de ilk galvanizleme tesislerinden biri faaliyete geçti.

Bu dönemde süreç hâlâ büyük ölçüde:

manuel sıcak daldırma

şeklindeydi. (galvanizing.org.uk)

19. 1890'lar — GALVANİZ KUZEY AMERİKA'DA YAYGINLAŞIYOR

1890–1900

Galvaniz, Kuzey Amerika'da özellikle:

• çatı kaplamaları,

• tarım yapıları,

• su depoları,

• köprü elemanları,

• demiryolu ekipmanları,

• elektrik altyapısı

gibi alanlarda hızla yayılmaya başladı.

Amerikan Galvanizers Association, galvanizin Kuzey Amerika sanayisinde özellikle 1890'lardan itibaren önemli bir yer edindiğini belirtmektedir. (American Galvanizers Association)

​

20. 1900 — SHERARDIZING

1900

Yeni bir çinko kaplama yöntemi ortaya çıktı:

Sherardizing

Sherard Osborn Cowper-Coles tarafından geliştirilen bu yöntemde çinko tozu kullanılarak çinko-demir difüzyon kaplaması oluşturulur.

Parçalar çinko tozu ile birlikte kapalı döner tamburlarda yaklaşık 300–500°C aralığında işlem görür.

Bu yöntem özellikle:

• vida,

• somun,

• küçük parçalar,

• bağlantı elemanları

için uygundur. (Treccani)

Önemli:

Sherardizing ≠ sıcak daldırma galvaniz.

İkisi de çinko esaslı koruma yöntemidir fakat proses mekanizması farklıdır.

​

21. 1914–1918 — I. DÜNYA SAVAŞI

Galvanizli çelik, savaş döneminde çok büyük miktarlarda kullanılmaya başlandı.

Özellikle:

• askeri barakalar,

• cephe yapıları,

• çatı sistemleri,

• su yapıları,

• depolama yapıları

için galvanizli sac kullanıldı.

​

22. 1916 — NISSEN HUT

1916

İngiliz Kraliyet Mühendisleri'nde görev yapan Peter Norman Nissen, yarım silindirik formdaki Nissen Hut yapısını geliştirdi.

Yapının ana malzemelerinden biri galvanizli oluklu sac idi.

Bu yapı I. Dünya Savaşı sırasında çok geniş ölçekte kullanıldı ve galvanizli çeliğin askeri altyapıdaki önemini artırdı. (galvanizing.org.uk)

 

23. 1928 — ASTM A123

STANDARDİZASYON BAŞLIYOR 

1928

Amerika Birleşik Devletleri'nde:

ASTM A123

standardının ilk versiyonu yayımlandı.

Bu standart, yapısal çelik şekiller, levhalar, çubuklar ve benzeri ürünlerde sıcak daldırma galvaniz kaplamaları için teknik gereklilikleri tanımlamaya başladı. (Federal Highway Administration)

Bu çok önemli bir dönüm noktasıdır.

Çünkü galvaniz:

"Usta tecrübesiyle yapılan kaplama"

olmaktan çıkıp,

"ölçülebilir ve şartnameye bağlanabilir mühendislik kaplaması"

haline gelmeye başladı.

​

24. 1930–1931 — SENDZIMIR PROSESİ

SÜREKLİ GALVANİZLEME DEVRİ

1930–1931

Polonyalı mühendis:

Tadeusz Sendzimir

sürekli sıcak daldırma galvanizleme teknolojisinin gelişiminde büyük rol oynadı.

1931 civarında Polonya'da sürekli galvanizleme teknolojisinin uygulandığı bir tesis kuruldu. (Vikipedi)

Bu teknoloji sayesinde çelik:

bobin → yüzey temizleme → galvanizleme → soğutma → sarma

şeklinde sürekli bir hat üzerinden işlenebildi.

​

25. 1930'ların ORTASI — OTOMASYON

Daha önce:

İnsan → maşa → parça → kazan

mantığı hâkimken,

1930'lardan itibaren:

mekanik taşıma → otomatik kontrol → sürekli hat → daha kontrollü kaplama

gelişmeye başladı.

Özellikle ince çelik saclarda Sendzimir teknolojisi büyük bir devrim oluşturdu. (Kaplamalı Çelik Tarihi)

​

26. 1933 — AMERICAN GALVANIZERS ASSOCIATION

1933

Amerika'da galvaniz endüstrisini teknik olarak destekleyen:

American Galvanizers Association – AGA

kuruldu.

AGA, sıcak daldırma galvaniz konusunda:

• teknik yayınlar,

• eğitim,

• araştırma,

• standart çalışmaları,

• tasarım rehberleri,

• korozyon bilgileri

alanlarında önemli rol üstlenmiştir. (American Galvanizers Association)

​

27. 1937 — SENDZIMIR PROSESİ İNGİLTERE'DE

1937

İngiltere Shotton tesisinde ilk sürekli coil-to-coil sıcak daldırma galvaniz hatlarından biri kuruldu.

Sendzimir prosesi:

• yüzey temizleme,

• tavlama,

• çinko banyosu,

• kontrollü kaplama

aşamalarını sürekli üretim içerisinde birleştirdi.

Bu, günümüzde gördüğümüz sürekli galvanizli sac üretim hatlarının temelini oluşturdu.

​

28. 1940–1950 — GALVANİZİN ALTYAPIYA GİRİŞİ

II. Dünya Savaşı ve sonrasında galvanizli çelik:

• elektrik direkleri,

• yol ekipmanları,

• köprüler,

• çatı sistemleri,

• tarım yapıları,

• endüstriyel yapılar

gibi alanlarda yaygınlaştı.

Galvaniz artık yalnızca "paslanmayı önleyen kaplama" değil, uzun ömürlü mühendislik sistemi olarak değerlendirilmeye başladı.

​

29. 1950'LER — GALVANİZLİ DONATI

1953

ABD Donanması, Bermuda'daki Longbird Bridge'de galvanizli betonarme donatı kullandı.

Bu uygulamanın Kuzey Amerika'daki galvanizli donatı kullanımının erken örneklerinden biri olduğu belirtilmektedir. (Federal Highway Administration)

Bu noktadan sonra galvaniz:

çelik yapı + betonarme + altyapı

alanlarına daha fazla girmeye başladı.

​

30. 1960–1980 — METALURJİK ANLAYIŞ GELİŞİYOR

Bu dönemde galvaniz kaplamanın yalnızca yüzeyde duran saf çinko olmadığı daha iyi anlaşılmaya başladı.

Çelik ile sıvı çinko arasında:

Fe-Zn intermetalik tabakalar

oluştuğu ve bunların kaplamanın performansında önemli rol oynadığı bilimsel olarak daha iyi ortaya kondu.

Modern galvaniz kaplamanın tipik yapısı:

Çelik

↓

Gamma

↓

Delta

↓

Zeta

↓

Eta / saf çinko

şeklinde açıklanmaya başlandı.

​

31. 1980–2000 — PROSES KONTROLÜ

Galvaniz tesislerinde:

• sıcaklık kontrolü,

• çinko kimyası,

• nikel,

• alüminyum,

• flux kontrolü,

• asit kontrolü,

• yüzey hazırlığı,

• kaplama kalınlığı ölçümü

giderek daha kontrollü hale geldi.

Özellikle çeliğin kimyasal bileşiminin kaplama davranışına etkisi daha fazla önem kazandı.

Bu dönemde Sandelin etkisi ve reaktif çelik davranışı galvaniz sektöründe önemli teknik konular haline geldi.

​

32. 1990–2010 — KALİTE VE KOROZYON MÜHENDİSLİĞİ

Galvaniz artık:

"paslanmasın diye çinko kaplamak"

seviyesinden çıkarak:

çelik kimyası + tasarım + yüzey hazırlığı + banyo kimyası + kaplama kalınlığı + ortam koşulları + servis ömrü

birlikte değerlendirilerek tasarlanan bir sistem haline geldi.

​

33. ISO 1461 — ULUSLARARASI STANDARDİZASYON

Sıcak daldırma galvanizin en önemli standartlarından biri:

ISO 1461

olmuştur.

Standart, imal edilmiş demir ve çelik ürünlere sıcak daldırma yöntemiyle uygulanan çinko kaplamaların:

• genel özelliklerini,

• kaplama gerekliliklerini,

• test yöntemlerini

tanımlar. (ISO)

​

34. 2009 — ISO 1461:2009

ISO 1461'in önemli revizyonlarından biri:

ISO 1461:2009

olmuştur.

Bu standart daha sonra 2022 yılında yeniden revize edilmiştir. (ISO)

​

35. 2022 — ISO 1461:2022

GÜNCEL ULUSLARARASI STANDARDIN TEMEL REFERANSLARINDAN BİRİ

Ağustos 2022

Güncel baskı:

ISO 1461:2022

yayımlandı.

Standart, fabrikasyon demir ve çelik parçaların erimiş çinko banyosuna daldırılmasıyla elde edilen sıcak daldırma galvaniz kaplamaları için genel özellikleri ve test yöntemlerini belirlemektedir. (ISO)

Burada önemli bir ayrım vardır:

ISO 1461, sürekli galvanizlenen sac, tel, kaynaklı tel örgü ve bazı özel otomatik boru hatlarını genel kapsamına almaz. Bunlar için ayrı ürün standartları kullanılabilir. (ISO)

​

36. 2026 — MODERN GALVANİZ ENDÜSTRİSİ

BUGÜN

​

Modern batch galvaniz tesislerinde süreç kabaca:

1. Askılama

↓

2. Yağ alma

↓

3. Durulama

↓

4. Asitle temizleme

↓

5. Durulama

↓

6. Flux

↓

7. Kurutma

↓

8. 440–460°C civarında çinko banyosu

↓

9. Çinko-metalurjik reaksiyon

↓

10. Çıkış / fazla çinkonun uzaklaştırılması

↓

11. Soğutma / pasivasyon

↓

12. Kontrol

şeklinde yürütülmektedir.

​

​

GALVANİZ TARİHİNİN KISA KRONOLOJİSİ

​

Tarih Gelişme

MÖ 1000'lerÇinko içeren alaşımların kullanımı

MS 79Çinko kullanımına ilişkin erken kayıtlar

MS 500Hindistan'da çinko oksit kullanımına ilişkin kayıt

1600'lerÇinko üretim teknolojilerinin Çin'de gelişmesi

1742P.J. Malouin – demirin erimiş çinko ile kaplanması

1743Bristol'da Avrupa çinko üretiminin gelişmesi

1780 civarıLuigi Galvani – galvanik olaylar

1800Volta – elektrokimyasal pil

1824Humphry Davy – katodik/fedakâr koruma prensibinin gösterilmesi

1829Faraday – çinkonun fedakâr koruma davranışının anlaşılması

1829Henry Palmer – oluklu metal levha patenti

1836Stanislas Sorel – galvanizleme patent süreci

1837Sorel patent / William Crawford İngiliz patenti

1844Pembroke Docks'ta galvanizli malzeme kullanımı

1850İngiltere'de yıllık ~10.000 ton çinko galvanizde kullanılıyor

1870ABD'de ilk galvaniz tesislerinden biri

1890'larKuzey Amerika'da galvanizin yaygınlaşması

1900Sherardizing geliştirildi

1916Nissen Hut – galvanizli oluklu sacın büyük ölçekli kullanımı

1928İlk ASTM A123

1930–31Sendzimir sürekli galvanizleme teknolojisi

1933American Galvanizers Association

1937İngiltere'de Sendzimir sürekli galvaniz hattı

1953Galvanizli donatı uygulamalarının erken önemli örnekleri

1960–80Fe-Zn intermetalik tabakaların anlaşılması

1980–2000Modern proses kontrolünün gelişmesi

2009ISO 1461:2009

2022ISO 1461:2022

2026Modern otomatik/kontrollü sıcak daldırma galvaniz endüstrisi

​

EN ÖNEMLİ 10 TARİH

1742

Malouin → Demirin erimiş çinko ile kaplanmasını bilimsel olarak ortaya koydu.

1780

Galvani → Galvanik olayların bilimsel araştırılması.

1800

Volta → Elektrokimyasal hücre ve metal potansiyellerinin anlaşılması.

1824

Humphry Davy → Fedakâr/katodik koruma prensibinin gösterilmesi.

1829

Faraday → Çinkonun fedakâr koruma davranışının anlaşılması.

1836

Sorel → Modern galvanizleme prosesinin patentlenmesi.

1837

Crawford → İngiltere'de benzer galvanizleme prosesinin patentlenmesi.

1928

ASTM A123 → Galvaniz kaplamaların standartlaştırılması.

1930–1937

Sendzimir → Sürekli sıcak daldırma galvaniz teknolojisinin endüstriyelleşmesi.

2022

ISO 1461:2022 → Modern sıcak daldırma galvaniz için güncel uluslararası teknik referanslardan biri.

​

Galvanizin tarihini tek cümleyle özetlersek:

 

1742'de Malouin'in demiri erimiş çinko ile kaplama deneyleriyle başlayan sıcak daldırma galvaniz teknolojisi, 1836–1837'de Sorel ve Crawford'un patentleriyle endüstriyel kimlik kazanmış, 1928'de ASTM A123 gibi standartlarla teknik olarak tanımlanmaya başlamış, 1930'larda Sendzimir teknolojisiyle sürekli üretime geçmiş ve günümüzde ISO 1461 gibi uluslararası standartlarla kontrollü, ölçülebilir ve mühendislik esaslarına dayalı bir korozyon koruma sistemi haline gelmiştir.

Özellikle 1742 → 1836 → 1837 → 1928 → 1930/37 → 2022 hattı, galvanizin teknolojik gelişimini anlatan en güçlü kronolojik omurgadır. (galvanizing.org.uk)